Tekrarlayan Hayat Senaryoları: Neden Şema Ekolü?

Tekrarlayan Hayat Senaryoları: Neden Şema Ekolü?

Danışanlar bazen psikolojik danışmanlığa şu cümlelerle gelir: “Ben hep terk ediliyorum.” “İnsanlara fazla değer veriyorum, sonunda yine ben üzülüyorum.” “Ne yaparsam yapayım kendimi yetersiz hissediyorum.” “Biri biraz mesafe koysa panik oluyorum.” Bu cümleler çoğu zaman tek bir olaya değil, tekrarlayan bir yaşam örüntüsüne işaret eder.

Şema ekolü tam da burada devreye girer ve şu soruyu sorar: Bu senaryoyu ilk nerede öğrendin? Şema ekolünün öncüsü Jeffrey Young, şemaları şöyle tanımlar: Çocuklukta oluşan, kişinin kendisi ve dünya hakkında geliştirdiği derin ve kalıcı inanç kalıpları. Şemalar yalnızca düşünce değildir. İçinde duygu, beden hissi, anı ve davranış örüntüsü barındırır.

Örneğin:

• “Ben sevilmeye layık değilim.”

• “Nasıl olsa sonunda terk edilirim.”

• “Hata yaparsam değerim düşer.”

Bu inançlar çoğu zaman çocuklukta karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlardan doğar.

Şema ekolüne göre her çocuğun karşılanması gereken bazı temel ihtiyaçları vardır:

• Güvenli bağlanma

• Koşulsuz kabul

• Duyguların görülmesi

• Özerklik ve yeterlilik hissi

• Sağlıklı sınırlar

Bu ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında, çocuk hayatta kalmak için bir anlam sistemi geliştirir. İşte o anlam sistemi, ileride “şema” haline gelir.

Örneğin terk edilme şeması olan bir kişi, ilişkide en ufak mesafeyi “bırakılıyorum” olarak yorumlayabilir. Kusurluluk şeması olan biri ise en küçük hatayı “Ben zaten problemliyim” diye içselleştirebilir. Burada önemli olan şudur: Şemalarımız bir zamanlar koruyucuydu.

Şema aktif olduğunda kişi üç temel başa çıkma yolu kullanır:

1. Teslim Olma: Şemayı doğru kabul eder ve benzer durumları seçer.

“Ben değersizim” şeması olan biri, değersiz hissettiren ilişkilere çekilebilir.

2. Kaçınma: Şemayı tetikleyecek durumlardan uzak durur.

“Nasıl olsa başarısız olurum” diyerek hiç denememek gibi.

3. Aşırı Telafi: Şemanın tam tersine savrulur.

“Yetersizim” inancına karşı aşırı başarı odaklı, kontrolcü ya da mükemmeliyetçi olmak gibi.

Bu başa çıkma biçimleri kısa vadede koruyucu olabilir ama uzun vadede aynı döngüyü sürdürür.

Şema ekolü zamanla “mod” kavramını geliştirmiştir. Modlar, o anda aktif olan duygu-durum ve başa çıkma halidir. Bir danışan “Kendime çok yükleniyorum” dediğinde, çoğu zaman cezalandırıcı ebeveyn modu aktiftir. Şema ekolünün amacı, sağlıklı yetişkin modunu güçlendirmektir. Şema ekolü bilişsel, davranışsal ve duygusal teknikleri birleştirir.

Danışmanlık süreci yalnızca “anlamak” değildir; duygusal olarak yeniden deneyimlemeyi ve dönüştürmeyi içerir. Özellikle yoğun utanç, değersizlik, terk edilme korkusu yaşayan danışanlar için oldukça etkilidir. Eğer siz de şema ekolü ile çalışan bir İzmir psikolog, İzmir psikolojik danışman arayışındaysanız, bünyemizde bu alanda Uzman Psikolojik Danışman Nazlı Eylül hanım ile çalışabilirsiniz.

Süreç daha uzun olabilir, yoğun duygusal çalışmaya hazır olmayan danışanlar için zorlayıcı olabilir. Ancak uzun vadede kalıcı değişim sağlayabilen güçlü bir yaklaşımdır.

Şemalar tamamen silinmez. Ama zayıflar. Kişi artık otomatik olarak o eski senaryoyu oynamaz. Tetiklenebilir ama yönetebilir. Terk edilme korkusu gelir ama paniklemez. Kusurluluk hissi gelir ama kendini ezmez. Yetersizlik düşüncesi belirir ama denemekten vazgeçmez. İşte bu, sağlıklı yetişkin modunun güçlenmesidir.

Sonuç

Şema ekolü şunu söyler: Bugün yaşadığın yoğun duygular, geçmişte karşılanmamış ihtiyaçlarının yankısı olabilir. Ama artık yeni seçimler yapma gücüne sahipsin.

Özel İzmir Yaşam Psikoloji Aile Danışma Merkezi olarak biz, danışanlarımızla yalnızca bugünkü problemi değil o problemin yazıldığı ilk sayfayı da birlikte inceleriz. Çünkü bazen iyileşmek, yeni bir hikâye yazmaktan çok; eski hikâyeyi yeniden anlamaktır. Siz de hikayenizi yeniden anlamlandırmak isterseniz İzmir Yaşam Psikoloji ile iletişime geçebilirsiniz. Eğer bir İzmir psikolog, Karabağlar psikolog, İzmir tavsiye uzman psikolog arayışı içindeyseniz, bizimle ve uzmanlarımızla ücretsiz bir ön görüşme yaparak sürecinize ilk adımı atabilirsiniz.